Trước kia, bản Pu nghèo lắm. Lũ trẻ trong bản một buổi đến trường, một buổi vào rừng đào củ mài ăn thay cơm. Học hết lớp 3, Đợi nằng nặc đòi bố mẹ cho nghỉ học để ra Co Lương (huyện Mai Châu, tỉnh Hoà Bình) làm thuê kiếm bát cơm ăn cho ấm cái bụng và phụ giúp gia đình. Nói tuần trước, tuần sau anh bỏ chiếc cặp sách vào góc nhà sàn rồi trốn đi làm thuê. Thời gian đầu, Đợi học sửa chữa xe máy, rồi học sửa chữa ti vi, đồ điện dân dụng. Sau nhiều năm làm nghề, kiếm được chút vốn liếng, đầu năm 2000, anh về Thành Sơn mở tiệm sửa chữa xe máy và các thiết bị sử dụng điện.

Ngày đó, cả ba xã vùng cao là Trung Sơn, Trung Thành và Thành Sơn (huyện Quan Hoá) chỉ có tiệm của Đợi sửa được xe máy, đồ điện nên không lúc nào ngớt khách. Xe máy, thiết bị điện của đồng bào hỏng hóc, anh mày mò tìm cách sửa bằng được. Ngoài nghề sửa chữa xe máy, đồ điện, anh Đợi còn ngày đêm trăn trở, mày mò tìm hiểu nguyên lý hoạt động của chiếc máy phát điện mini loại 0,5 - 1kw chạy bằng sức nước, do Trung Quốc sản xuất. Nhiều đêm anh tháo tung chiếc máy phát điện và hệ thống tua bin của máy phát điện ra nghiên cứu, kẻ vẽ sơ đồ trên tấm giấy rồi sáng mai tất tả ra Co Lương để lắp ráp tua bin.

Sau nhiều lần nghiên cứu, thử nghiệm thành công, từ nguyên lý hoạt động của máy phát điện mini chạy bằng sức nước, anh Đợi đã cải tiến, chế tạo và lắp ráp thành công tua bin cho máy phát điện cỡ lớn. Chị Hà Thị Hoa, vợ anh Đợi kể lại: “Bây giờ nghĩ lại mới thấy anh ấy 'liều'. Đầu tháng 2/2006, bọc trong túi hơn 10 triệu đồng tiền tích cóp của gia đình nhiều năm, anh ấy ra tận Nam Định tìm mua một chiếc máy phát điện công suất 5kw, rồi về Co Lương ở miết trong xưởng cơ khí của một người bạn để chế tạo, lắp ráp tua bin. Sau một tuần, anh ấy chở chiếc máy phát điện và chiếc tua bin được chế hoàn chỉnh về nhà, buông một câu chắc nịch: Anh sẽ xây dựng nhà máy thuỷ điện”.

Cũng theo chị Hoa, sáng hôm sau, anh Đợi cùng bố và vợ con hì hục khuân đá, xi măng xuống chặn dòng suối Pu, xây dựng “nhà” để lắp máy phát điện. Rồi hệ thống đường dây điện dài hơn 1km được kéo từ “nhà máy thuỷ điện” đặt trên dòng suối Pu về nhà cũng được anh Đợi hoàn tất. Hôm “đóng” điện đầu tiên, cả bản Pu kéo đến nhà anh Đợi chứng kiến, vui như ngày hội. Khi ánh điện bừng sáng trên bóng huỳnh quang, rồi chiếc ti vi màu đặt giữa nhà anh Đợi được bật lên với khuôn hình căng nét, âm thanh trong trẻo, đồng bào trong bản vỗ tay rào rào.

Đầu tư nhà máy thuỷ điện

Khi anh Đợi lắp đặt thành công chiếc máy phát điện công suất 5 kw tại suối Pu, nhiều gia đình trong bản đã đến đăng ký “mua” điện của anh. Đến nay, sau hơn ba năm triển khai, anh Đợi đã xây dựng được 17 máy phát điện (loại từ 3 - 10kw) trên nhiều dòng suối ở các xã Trung Thành, Trung Sơn, Thành Sơn (huyện Quan Hoá); Trung Lý, Mường Lý (huyện Mường Lát). Mỗi máy phát điện của anh Đợi đang cung cấp điện sinh hoạt ổn định cho từ 20 - 30 hộ gia đình, với giá bán điện là 2.000 đồng/kwh.

Ngoài ra, “nhà máy thuỷ điện” của anh Đợi còn cấp điện cho Uỷ ban nhân dân xã, trạm y tế xã và các trường học ở xã Thành Sơn. Ông Ngân Văn Dướng, bí thư Đảng uỷ xã Thành Sơn cho biết: “Có cái điện của anh Đợi, các thiết bị như máy vi tính, máy photocopy, máy in, quạt máy của xã mới sử dụng được”. Còn bà Hà Thị Nguyệt, ở bản Pu không giấu được niềm vui: “Có điện anh Đợi đưa về bản, người vùng cao chúng tôi cũng đã biết dùng cái ti vi màu, cái nồi cơm điện, quạt máy, còn lũ trẻ từ nay không phải học bài bên ánh đèn dầu tối lù mù nữa”.

Rất kiệm lời khi nói về mình, anh Đợi đưa chúng tôi đi thăm các “nhà máy thuỷ điện”, nơi đang cung cấp điện ổn định cho đồng bào nhiều xã vùng cao ở Quan Hoá, Mường Lát. Ở vùng cao này, không ai nghĩ rằng một người học hết lớp 3 như anh Đợi lại dám bỏ ra hàng trăm triệu đồng để làm thuỷ điện nhỏ. Khi chia tay, anh Đợi tâm sự: “Giờ đây, công việc của tôi là duy tu, bảo dưỡng các nhà máy thuỷ điện để đảm bảo hoạt động thường xuyên”.